بود كه قادر باشد بر رفع و دفع آن . بنا برين تخلف شما به جهت غم خوارى اهل و مال وجهى ندارد چه هر گاه مشيت و حكم الهى تعلق بر انهدام بنيان اهل و مال شما بگيرد بودن و نبودن شما اصلا و قطعا فائده نخواهد بخشيد بَلْ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً بلكه هست خداى تعالى به آنچه ميكنيد شما دانا و بينا و ميداند كه تخلف شما نه از جهت مراعات اهل و مال بوده بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلى أَهْلِيهِمْ أَبَداً بلكه به جهت آن بود كه گمان ميبرديد شما اين معنى را كه باز نميگردند پيغمبر و مؤمنين بسوى اهالى خود هرگز و كفار قريش همهء آنها را خواهند بقتل آورد و مستأصل ساخت پس اگر ما همراه ايشان باشيم ما نيز مستأصل خواهيم گشت وَ زُيِّنَ ذلِكَ و آراسته شد يعنى شيطان بياراست استيصال پيغمبر و اصحاب او را فِي قُلُوبِكُمْ در دلهاى شما وَ ظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ و گمان برديد شما گمان امر بد كه آن برنگشتن رسول و اصحابست وَ كُنْتُمْ قَوْماً بُوراً و هستيد شما بدين ظن بد گروهى هالك . على بن ابراهيم در تفسير وَ كُنْتُمْ قَوْماً بُوراً گفته . وَ كُنْتُمْ قَوْماً بُوراً يعنى و هستيد شما گروهى بد پس در مقام و عيد ميفرمايد كه وَ مَنْ لَمْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ و هر كه ايمان نيارد بخداى تعالى و برسول او فَإِنَّا أَعْتَدْنا لِلْكافِرِينَ سَعِيراً پس بدرستى كه ما آماده كرده‌ايم براى كافران آتش افروخته . ظاهر اين بود كه گفته شود فَإِنَّا أَعْتَدْنا لِلْكافِرِينَ پس وضع ظاهر كه للكافرين است بجاى ضمير اشعار بر اينست كه هر كه ايمان به خدا و رسول ندارد او كافر و مستوجب بجاى ضمير اشعار بر اينست كه هر كه ايمان به خدا و رسول ندارد او كافر و مستوجب آتش دوزخ است بواسطهء كفر او وَ لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ و مر خدايراست سلطنت و پادشاهى آسمانها و زمين يَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ مىآمرزد هر كرا كه خواهد وَ يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ و عذاب مىكند هر كرا كه خواهد وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً و هست خداى تعالى آمرزندهء مهربان مهربان پس غفران و رحمت مقتضاى ذات الهى است و عذاب مقتضاء بالعرض است كه ناشى از سوء اختيار عباد ميگردد ، ازينست كه در حديث قدسى وارد شده كه سبقت رحمتى غضبى آورده‌اند كه چون حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله و سلم از حديبيه مراجعت